Uşaqlarda yastıpəncəlik (düzdabanlıq): nə vaxt normaldır, nə vaxt müayinə lazımdır?

Yastıpəncəlik nədir?

Ayağın daxili tərəfində, ayaq altında təbii çökəklik — uzununa tağ var. Tağ aşağı olanda ayaq altı yerə daha çox toxunur və ayaq “düz” görünür. Arxadan baxanda daban bir qədər içəri əyilmiş görünə bilər; həkimlər bunu “valqus” adlandırır. Uşaqlarda bu, çox vaxt düzdabanlığın bir hissəsidir və barmaq ucunda qalxanda düzəlir.

Çevik və sərt yastıpəncəlik: fərq nədir?

Uşaqlarda ən çox rast gəlinən növ çevik yastıpəncəlikdir: uşaq ayaq üstə dayananda tağ görünmür, amma oturanda və ya barmaq ucunda qalxanda tağ yaranır. Sərt yastıpəncəlikdə isə tağ heç bir vəziyyətdə yaranmır, ayağın hərəkəti məhdud olur və çox vaxt ağrı olur. Bunun səbəbi — məsələn, ayaq sümüklərinin bir-biri ilə birləşməsi (tarsal koalisiya) — həkim müayinəsi ilə aydınlaşdırılmalıdır.

Uşaqlarda yastıpəncəlik nə qədər yayılıb?

Avstriyada 3–6 yaşlı 835 uşaqda aparılan tədqiqatda çevik yastıpəncəlik uşaqların 44%-ində qeydə alınıb: 3 yaşda 54%, 6 yaşda isə 24%. Oğlanlarda və artıq çəkili uşaqlarda daha çox rast gəlinib, patoloji yastıpəncəlik isə 1%-dən az olub. Tədqiqat zamanı uşaqların 10%-i ortopedik içlik istifadə edirdi; tədqiqatçılar bu müalicələrin 90%-dən çoxunu lazımsız hesab ediblər.

Yastıpəncəlik neçə yaşda keçir?

Ayaq tağı uşaqlığın ilk on ilində tədricən formalaşır. Qurumlar bir qədər fərqli yaşlar göstərir: Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinə (NHS) görə tağ 3–10 yaş arasında inkişaf edir; Amerika Pediatriya Akademiyası və Melburn Kral Uşaq Xəstəxanası əksər uşaqlarda bunun təxminən 6 yaşa qədər baş verdiyini yazır. Təxminən hər 5 uşaqdan birində tağ aşağı qalır. Ağrı yoxdursa, bu, böyüklərdə də normal variantlardan biridir.

Niyə kiçik uşaqların ayağı düz görünür?

Körpə və kiçik uşaqlarda ayaq tağı hələ formalaşmaqdadır, tağ nahiyəsini isə yumşaq yağ toxuması örtə bilər. Buna görə 1–3 yaşda ayaq altının düz görünməsi gözlənilən haldır.

Hansı hallarda narahat olmağa ehtiyac yoxdur?

• Ağrı yoxdur
• Uşaq həmyaşıdları kimi qaçır və oynayır
• Barmaq ucunda qalxanda tağ yaranır
• Hər iki ayaq oxşardır

Belə hallarda müalicə adətən tələb olunmur; uşaq böyüdükcə müşahidə etmək kifayətdir.

Nə vaxt həkimə müraciət etmək lazımdır?

• Ayaqda, topuqda və ya baldırda təkrarlanan ağrı, fəallığın məhdudlaşması
• Ayağın sərt olması, barmaq ucunda qalxanda tağın yaranmaması
• Düz ayağın yalnız bir tərəfdə olması və ya sonradan yaranması
• Tez-tez zədələnmə, təkrarlanan topuq burxulmaları, yerişin və ya müvazinətin pozulması
• Ayağın iç tərəfində sürtünmə yarası və ya döyənək
• Ayaqlarda zəiflik və ya keyimə
• Düz ayaq 8 yaşdan sonra da aydın şəkildə qalır — şikayət olmasa da bir dəfə qiymətləndirmək olar

Supinator yastıpəncəliyi düzəldirmi?

Xeyr. Randomizə olunmuş tədqiqatlarda içliklər və ortopedik ayaqqabılar uşaqlarda ayaq tağının inkişafını dəyişdirməyib: üç il müalicə alan və almayan uşaqlarda vəziyyət eyni dərəcədə yaxşılaşıb. Sistematik icmallar da uzunmüddətli struktur düzəlişi göstərməyib. Klinik təlimatlar ağrısız çevik yastıpəncəlikdə içlik tövsiyə etmir; şikayəti olan uşaqlarda isə içlik ağrını yüngülləşdirmək üçün seçimlərdən biri ola bilər.

Ağrı olan uşaqlarda nə edilir?

Əvvəlcə səbəb aydınlaşdırılır. Şikayəti olan çevik yastıpəncəlikdə adətən fəallığın tənzimlənməsi, dartılma və gücləndirici məşqlər, uyğun ayaqqabı və lazım olsa, ağrını yüngülləşdirmək üçün içlik məsləhət görülür. Çin ortopedlərinin 2026-cı il klinik təlimatına görə məşq proqramları yalnız içliklə müqayisədə daha yaxşı nəticə verə bilər, içliklər isə ağrı və funksional məhdudiyyət olanda faydalıdır. Bu tövsiyələrin sübut səviyyəsi aşağıdır.

Evdə nə edə bilərsiniz?

• Uşağın ayağını vaxtaşırı müşahidə edin: Evdə müşahidə bələdçisi
• Uyğun ölçülü, rahat ayaqqabı seçin: Uşaq ayaqqabısı necə seçilir
• Uşağın fəal hərəkətini dəstəkləyin — qaçış, tullanma, açıq havada oyun
• Evdə və təhlükəsiz yerlərdə ayaqyalın gəzməyə imkan verin